„Witamina młodości” – tak często określa się witaminę C stosowaną na skórę. Czy to tylko chwytliwa nazwa, czy składnik rzeczywiście może wpływać na wygląd? Przyglądamy się badaniom i wyjaśniamy, jakich efektów można oczekiwać, stosując witaminę C na twarz.
Co daje witamina C na twarz? Najważniejsze właściwości
Organizm człowieka samodzielnie nie wytwarza witaminy C (kwasu askorbinowego), dlatego musi być dostarczana wraz z dietą. Do skóry – w porównaniu z innymi narządami – dociera jej jednak stosunkowo niewiele [1].
Z tego powodu w pielęgnacji wykorzystuje się także miejscowe preparaty z witaminą C na skórę [1], np. krem czy serum. Jakie efekty przypisuje się regularnej aplikacji? W zależności od formy, stężenia i receptury preparatu witamina C może:
- ograniczać zmiany wywołane przez promieniowanie słoneczne – zarówno UVA, jak i UVB [2, 6] (ale nie zastępuje filtra SPF),
- wpływać na elastyczność skóry [3],
- ograniczać niektóre oznaki starzenia, np. zmarszczki i utratę jędrności [4],
- wpływać na wyrównanie kolorytu skóry i zmniejszenie widoczności przebarwień [3, 5],
- pomagać w utrzymaniu nawilżenia skóry [4] i zmniejszać przeznaskórkową utratę wody (TEWL) [6].
Te efekty wynikają z kilku różnych mechanizmów, jakie zachodzą podczas działania kwasu askorbinowego na twarz oraz inne obszary skóry. Chodzi zwłaszcza o:
- właściwości antyoksydacyjne, czyli zdolność do neutralizowania wolnych rodników [2, 3, 4, 6],
- udział w produkcji kolagenu (białka), który wpływa na jędrność skóry [3],
- hamowanie procesu powstawania barwnika (melaniny) w skórze [3, 5],
- pobudzanie syntezy ceramidów, ważnych dla bariery skórnej [4].
Pewne korzyści może przynosić także nakładanie witaminy C pod oczy – efekty jej stosowania analizowano m.in. w badaniu na temat cieni. Autorzy wskazali, że wit. C w formie askorbinianu sodu (badano konkretny preparat) może poprawiać wygląd tej okolicy, prawdopodobnie dzięki niewielkiemu pogrubieniu skóry właściwej i zmniejszeniu widoczności ciemnego zabarwienia [14].
Na czym polega działanie antyoksydacyjne witaminy C na skórę?
Jak wspominają badacze w przeglądzie piśmiennictwa: „Kwas L-askorbinowy jest uważany […] za jeden z najskuteczniejszych antyoksydantów (przeciwutleniaczy) [3]”.
Co to oznacza w praktyce? Skóra każdego dnia jest narażona na działanie szkodliwych dla niej czynników, takich jak promieniowanie UV, dym z papierosów czy smog. To m.in. one przyczyniają się do powstawania nadmiernej ilości wolnych rodników [6]. Później wchodzą w reakcję z komórkami organizmu, takimi jak białka. W efekcie zaczynają je uszkadzać, a na skórze mogą pojawiać się zmarszczki, przebarwienia czy inne oznaki starzenia się [4].
Wolne rodniki mogą być neutralizowane i redukowane przez antyoksydanty – takie jak witamina C [2, 3, 4, 6].
Wit. C na twarz – efekty stosowania miejscowego. Co mówią badania?
Miejscowe stosowanie witaminy C na skórę analizowano w badaniach dotyczących m.in. fotostarzenia, zmarszczek i przebarwień. Oto kilka informacji, które warto poznać.
Witamina C a wpływ promieniowania UV
Do nasilenia stresu oksydacyjnego – a więc i uszkodzenia skóry – szczególnie mocno przyczynia się promieniowanie UV. W literaturze można spotkać się z szacunkiem, według którego przewlekła ekspozycja na słońce odpowiada nawet za 80% widocznych oznak starzenia się skóry twarzy [6].
Witamina C może ograniczać część zmian wywoływanych przez promieniowanie słoneczne. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że stosowanie witaminy C w stężeniu 10% wiązało się z redukcją rumienia wywołanego promieniowaniem UVB o 52%. Zmniejszało także powstawanie tzw. komórek poparzenia słonecznego o 40–60% [7]. Wyników nie należy jednak odnosić automatycznie do każdego kosmetyku z witaminą C.
Witamina C na zmarszczki i utratę jędrności
Ze względu na udział w syntezie kolagenu oraz z powodu właściwości antyoksydacyjnych miejscowa witamina C jest badana pod kątem wpływu na drobne linie, zmarszczki, jędrność i elastyczność skóry.
Jedno z badań – w którym uczestnicy na jedną połowę twarzy nakładali preparat z kompleksem witaminy C (10% kwas askorbinowy i 7% tetrahexyldecyl ascorbate), a na drugą placebo – wykazało istotną poprawę wyglądu skóry po stronie stosowania witaminy C. Po 12 tygodniach odnotowano zmniejszenie widocznych oznak fotostarzenia i zmarszczek [9].
Korzystne wyniki uzyskano także w badaniu konkretnego serum, które zawierało 12% czystej witaminy C w postaci kwasu L-askorbinowego. Stosowano je 2 razy dziennie przez 84 dni. Po tym czasie odnotowano m.in. wzrost grubości naskórka o 16,4% oraz poprawę jędrności i elastyczności skóry [10].
Witamina C na przebarwienia i nierównomierny koloryt skóry
Ze względu na działanie hamujące melanogenezę w skórze [3, 5] – a więc produkcję barwnika, którego nierównomierne nagromadzenie może powodować m.in. plamy słoneczne – witamina C jest często stosowana do wyrównania kolorytu. Co na temat takiego działania wskazują badania?
W przeglądzie systematycznym przeanalizowano 7 badań na temat stosowania witaminy C na skórę u osób z melasmą lub zmianami wywołanymi przez słońce. Wyniki pomiarów wskazywały na rozjaśnienie skóry. Autorzy uznali więc, że witamina C może pomagać w zmniejszaniu widoczności przebarwień. Zauważyli jednak, że wyraźne efekty mogą wymagać długotrwałego stosowania [11].
Nieco inny aspekt działania witaminy C ocenili autorzy metaanalizy obejmującej 31 badań. Wykazali, że może ograniczać powstawanie przebarwień spowodowanych promieniowaniem UV. Uznali, że jej właściwości rozjaśniające wynikają przede wszystkim z hamowania tworzenia się nowego pigmentu, a nie z usuwania barwnika już obecnego w skórze [12].
Jak stosować wit. C na twarz? Efekty mogą zależeć również od tego
Stężenie, forma i sposób aplikacji serum czy kremu również mają znaczenie dla skuteczności działania. Jak stosować witaminę C na twarz i na co zwrócić uwagę?
1. Stężenie witaminy C
W jakim stężeniu najlepiej stosować kwas askorbinowy na twarz? W jednym z przeglądów wskazano, że wyraźne działanie często obserwowano przy stężeniach przekraczających 8% [7].
Nie oznacza to jednak, że niższe zawartości są nieskuteczne. W jednym z badań krem z 5% witaminy C, stosowany przez 6 miesięcy na dekolt i ramiona, poprawił wygląd skóry uszkodzonej przez słońce i zmniejszył widoczność głębokich bruzd [15]. Inne badania wykazały skuteczność 3% witaminy C [13].
Czy w przypadku stosowania witaminy C na cerę więcej znaczy lepiej? Badacze podkreślają, że stężenia kwasu L-askorbinowego przekraczające 20% zwykle nie zwiększają skuteczności preparatu, a mogą częściej powodować podrażnienia [7].
2. Forma witaminy C
Na rynku można znaleźć preparaty zawierające różne formy witaminy C. Jedną z najlepiej przebadanych jest kwas L-askorbinowy, który wykazuje wysoką aktywność, ale jednocześnie jest mniej stabilny i szybko traci właściwości [8, 13].
W kosmetykach do twarzy wykorzystuje się często trwalsze opcje, takie jak liposomalny kwas L-askorbinowy, kwas 3-O-etyloaskorbinowy, glukozyd askorbylu, palmitynian askorbylu, sól magnezową fosforanu askorbylu czy sól sodową fosforanu askorbylu [8, 13].
Poszczególne pochodne witaminy C nie działają identycznie – mają ten sam rdzeń, ale nieco różnią się właściwościami.
3. Pora aplikacji witaminy C
Jak używać witaminy C na twarz – rano czy wieczorem? To składnik, który można nakładać zarówno na dzień, jak i na noc. Praktykuje się zwłaszcza aplikację poranną, w połączeniu z filtrem SPF. Taka kombinacja może lepiej wspierać ochronę przed szkodliwym działaniem promieniowania UV [8].
Bibliografia:
[1] Vasques, L. I., Vendruscolo, C. W., & Leonardi, G. R. (2023). Topical application of ascorbic acid and its derivatives: A review considering clinical trials. Current Medicinal Chemistry, 30(29), 3272–3286. https://doi.org/10.2174/0929867329666221003102238
[2] Telang, P. S. (2013). Vitamin C in dermatology. Indian Dermatology Online Journal, 4(2), 143–146. https://doi.org/10.4103/2229-5178.110593
[3] Skibska, B., Gorąca, A., & Markowicz-Piasecka, M. (2023). Rola witaminy C w pielęgnacji i zdrowiu skóry. Farmacja Polska, 79(9), 571–576. https://www.ptfarm.pl/download/?file=File%2FFarmacja+Polska%2F2023%2F9%2F06_SZ_Rola_witaminy_C_n.pdf
[4] Pawlaczyk, M., Korzeniowska, K., & Rokowska-Waluch, A. (2012). Witamina C i skóra [Vitamin C and the skin]. Farmacja Współczesna, 5, 174–178. https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201204_Farmacja_003.pdf
[5] Pullar, J. M., Carr, A. C., & Vissers, M. C. M. (2017). The roles of vitamin C in skin health. Nutrients, 9(8), 866. https://doi.org/10.3390/nu9080866
[6] Humbert, P., Louvrier, L., Saas, P., & Viennet, C. (2018). Vitamin C, aged skin, skin health. In J. G. LeBlanc (Ed.), Vitamin C – An update on current uses and functions. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.81268
[7] Al-Niaimi, F., & Chiang, N. Y. Z. (2017). Topical vitamin C and the skin: Mechanisms of action and clinical applications. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 10(7), 14–17. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5605218/
[8] Janecka, A. (2023). Właściwości, formy i działanie biologiczne witaminy C w terapiach skórnych. Aesthetic Cosmetology and Medicine, 12(1), 17–22. https://doi.org/10.52336/acm.2022.032
[9] Fitzpatrick, R. E., & Rostan, E. F. (2002). Double-blind, half-face study comparing topical vitamin C and vehicle for rejuvenation of photodamage. Dermatologic Surgery, 28(3), 231–236. https://doi.org/10.1046/j.1524-4725.2002.01129.x
[10] Addor, F. A. S., Odeimi, J., Rezze, G. G., et al. (2026). Clinical efficacy of a 12% pure vitamin C serum across all skin phototypes: An integrated in vitro–in vivo evaluation. Dermatology and Therapy. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s13555-026-01862-3
[11] Correia, G., & Magina, S. (2023). Efficacy of topical vitamin C in melasma and photoaging: A systematic review. Journal of Cosmetic Dermatology, 22(7), 1938–1945. https://doi.org/10.1111/jocd.15748
[12] De Dormael, R., Bastien, P., Sextius, P., Gueniche, A., Ye, D., Tran, C., Chevalier, V., Gomes, C., Souverain, L., & Tricaud, C. (2019). Vitamin C prevents ultraviolet-induced pigmentation in healthy volunteers: Bayesian meta-analysis results from 31 randomized controlled versus vehicle clinical studies. The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 12(2), E53–E59. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6415704/
[13] Kilian-Pięta, E. (2019). Witamina C jako niezbędny składnik dla skóry człowieka oraz czynniki determinujące jej wchłanianie. Kosmetologia Estetyczna, 8(1), 25–30. https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/02/ke2019.1-2.pdf
[14] Ohshima, H., Mizukoshi, K., Oyobikawa, M., Matsumoto, K., Takiwaki, H., Kanto, H., & Itoh, M. (2009). Effects of vitamin C on dark circles of the lower eyelids: Quantitative evaluation using image analysis and echogram. Skin Research and Technology, 15(2), 214–217. https://doi.org/10.1111/j.1600-0846.2009.00356.x
[15] Humbert, P. G., Haftek, M., Creidi, P., Lapière, C., Nusgens, B., Richard, A., Schmitt, D., Rougier, A., & Zahouani, H. (2003). Topical ascorbic acid on photoaged skin: Clinical, topographical and ultrastructural evaluation: Double-blind study vs. placebo. Experimental Dermatology, 12(3), 237–244. https://doi.org/10.1034/j.1600-0625.2003.00008.x
Komentarze
Dodaj swój komentarz